Roma

De Roma, in het dagelijks taalgebruik ook vaak zigeuners genoemd, zijn een nomadisch volk. De bekendste groep in Europa zijn de Sinti. De term Roma kan zowel op het gehele volk als op één van de groepen slaan. Vooral op de Balkan en in de Karpaten trekken nog sommige van de Romavolkeren rond. In Nederland en België wonen er slechts enkele duizenden. In Nederland wonen ze vooral verspreid over Noord-Brabant en Limburg. Ook in Nieuwegein leeft een grote Roma-gemeenschap. De taal van de Roma is het Romani, alhoewel dit eigenlijk niet één taal is maar meer een verzamelnaam voor meerdere talen.

Geschiedenis

Het westen van India en het oosten van Pakistan zijn de streken van herkomst. Het oervolk van de Roma leefde in Noord-India. De aanwezigheid van veel Griekse elementen in de Roma-taal is te verklaren uit het feit dat de Roma later enkele eeuwen in het Byzantijnse Rijk hebben verbleven, waar Grieks de overheersende taal was. Het zwervende bestaan werd onvrijwillig ingezet door aanvallen van de Afghaanse heerser Mahmoud van Ghazna. Hij drong vaak Noord-India binnen en nam dan jongens en mannen als slaven mee en jonge meisjes als dienaressen. Van Ghazna komt het woord Gaucho, een vreemdeling voor wie je moet opletten.

Het waren vaak kundige vaklieden, stammend uit de laagste kasten, de onaanraakbaren, met specialisaties zoals metaalbewerking of paardentemmerij. De Lovara waren in de 19e en 20e eeuw ook gespecialiseerd in de paardenhandel. Ook het lijken van afgestorvenen en het ruimen van dierlijke kadavers behoorde tot hun niet altijd slechtbetaalde werk.

Toen deze slavenvolken rond 1200 hun vrijheid verwierven, hadden ze geen territorium waar ze zich konden vestigen. De groepen trokken naar het westen en verdienden hun geld met handel, diverse ambachten en vermaak met muziek en dans. Het is bekend dat zij niet onbemiddeld waren. Er is uit de periode van 1200 tot 1400 ook geen bewijs gevonden dat deze groepen zich schuldig maakten aan criminele activiteiten.

Rond 1400 begon de stigmatisering van deze groepen, die door de Kerk en overheid als heidenen werden beschouwd. Recent onderzoek heeft aangetoond dat pas na deze periode hun welvaart enorm afnam. Uiteindelijk heeft dit geleid tot de neerwaartse spiraal van armoede waarin dit volk is terechtgekomen.

Tijdens het Romacongres van 1974 in Londen bepaalde deze groep dat zij voortaan Roma zouden heten. Benamingen als zigeuner, gipsy en gitano kwamen hiermee te vervallen. De Roma introduceerden een volkslied, een wapen en een vlag en werden zo één (landloos) volk. De Sinti blijven er desondanks de voorkeur aan geven om van de Roma en de Sinti te spreken.

Cultuur en tradities

Bij de Sinti en Roma speelt het gezin een grote rol. De oudere generatie geniet respect en heeft autoriteit. De gemeenschap is gebaseerd op een verplichte solidariteit.

Roma hechten traditioneel weinig waarde aan onderwijs. Hun taal, het Romani, is een spreektaal zonder schriftelijke traditie. Lezen en schrijven worden daarom niet belangrijk geacht. Nog altijd is het schoolverzuim onder Roma bijzonder hoog. Zij nemen nauwelijks deel aan het middelbaar onderwijs. De scholingsgraad onder de Roma is dan ook zeer laag.

Er zijn veel tradities en rituelen rondom geboorte, huwelijk en overlijden. Meisjes worden veelal op jonge leeftijd uitgehuwelijkt, waar soms een bruidsschat tegenover staat. Seks voor het huwelijk is streng verboden. Trouwen buiten de eigen gemeenschap wordt ontmoedigd, maar tegenwoordig gaan zeker in Nederland steeds meer Roma een relatie met een 'gadje' (niet-Roma) aan.

Volwassen Roma kennen een lagere arbeidsparticipatie dan de gemiddelde Nederlander. De criminaliteitscijfers liggen hoger.

Omdat de Roma aan hun eigen cultuur en traditie vasthouden, verloopt hun integratie in Nederland moeizaam. Over het algemeen is er een groot groepsgevoel en isoleert men zich als groep van de samenleving.